JİTEM’in Kurucusu Kimdir?
JİTEM… Adını duyduğumuzda genellikle karanlık, gizemli bir atmosferin içine gireriz. Çoğumuzun aklına, devletin en koyu gölgeleriyle ilişkilendirilen bir örgüt gelir. Fakat ne JİTEM’i, ne de kurucusunu doğru dürüst tanıyoruz. Birçok kişi için hala bu konu, pek açılmayan bir kutu, üzerine konuşulması zor bir mesele. Ancak ben, kendi bakış açımla ve gözlemlerimle biraz ışık tutmak istiyorum. JİTEM’in kurucusu kimdir? Bu soru, geçmişin tozlu raflarına dalarak, o dönemleri biraz daha yakınlaştırmamıza yardımcı olabilir.
JİTEM’in Kuruluşu: Gizemli Bir Geçmiş
JİTEM, 1980’lerin sonlarına doğru, Türkiye’nin güneydoğusunda aktif olarak görev yapmaya başlayan, derin devletin en bilinen ve en tartışmalı oluşumlarından biri olarak hafızalara kazındı. “Jandarma İstihbarat ve Terörle Mücadele”nin kısaltması olan JİTEM, başlangıçta devletin PKK’ya karşı verdiği mücadelede önemli bir rol üstlenmişti. Fakat zaman içinde, içerdiği karanlık ilişkiler ve illegal yöntemlerle, yalnızca terörle mücadele değil, devletin derinliklerinde başka amaçlarla da kullanıldığının ortaya çıkmasıyla birlikte tartışmalı bir hale geldi.
JİTEM’in ne zaman kurulduğuna dair tam bir bilgi yok. Ancak genellikle 1985-1986 yılları arasında kurulduğu söyleniyor. O dönemde, özellikle Güneydoğu’da PKK’ya karşı yürütülen operasyonlar artmıştı ve bu operasyonların ardında birçok karanlık yapı vardı. JİTEM, temelde, bir “gölge güç” olarak, operasyonların daha sert ve keskin bir biçimde yapılmasına olanak sağlıyordu.
Bu konuda en çok merak edilen sorulardan biri de, JİTEM’in kurucusunun kim olduğu… Hakkında birçok spekülasyon yapıldı, kimileri onu bu devletin gizli bir yapısının başında sanırken, kimileri de JİTEM’in çok daha büyük bir takımın parçası olduğunu düşündü. Ancak, gerçek şu ki, JİTEM’in kurucusu hala net bir şekilde tanımlanmış değil.
JİTEM’in Kurucusu Kimdir? Gerçekten Biri Var Mı?
Bir ekonomi öğrencisi olarak verilerle uğraşmak bana her zaman doğru cevabı aramayı öğretti. Bu sebeple JİTEM’in kurucusu hakkındaki söylentileri bir kenara bırakıp, olaya daha “veriye dayalı” yaklaşmaya çalışalım. JİTEM hakkında yapılan açıklamalarda, JİTEM’in kurucusu olarak en çok adı geçen kişi Mehmet Ağar olmuştur. Hem jandarma eski genel komutanı, hem de uzun yıllar Türkiye’nin en güçlü devlet adamlarından biri olarak bilinen Ağar’ın adı, bu karanlık örgütle hep özdeşleşmiştir.
Ancak, burada işin içine başka bir soru giriyor: Mehmet Ağar gerçekten JİTEM’in tek kurucusu muydu?
Ağar’ın JİTEM’le ilişkilendirilmesinin sebepleri, onun o dönemdeki etkisiyle yakından ilgili. Birçok insan, özellikle 1990’ların başında, Mehmet Ağar’ın Türkiye’deki pek çok karanlık operasyonun arkasında olduğuna inanıyor. Her ne kadar Ağar, JİTEM’in kurulmuş olduğu dönemde jandarma genel komutanı olmasa da, JİTEM’in oluşumunda etkin bir rol oynadığına dair pek çok söylenti ve tanıklık bulunmaktadır.
Birçok gazeteci ve araştırmacı, JİTEM’in aslında “tek bir kişi” tarafından değil, Türkiye’nin derin yapılarındaki bir takım kişiler tarafından kurulduğu fikrini savunuyor. Bu yapının içinde, devletin güneydoğuda PKK ile mücadele eden özel birlikleri, askeri bürokratlar, hatta istihbarat teşkilatları dahi bulunmuş olabilir.
JİTEM ve Gölgelerdeki İnsanlar
Evet, JİTEM’in kurucusunun kim olduğuna dair net bir bilgi yok. Ama bu yapının içindeki isimlerin ve olayların zaman içinde sızması, karanlık sayfalara ışık tutmamızı sağladı. 1990’larda yaşanan faili meçhul cinayetler, kaybolan insanlar, zorla kaybedilen siviller, tüm bunlar JİTEM’in adını duyuran, onu “devletin bir aracı” gibi gösteren olaylardı.
Özellikle o dönemde bölgedeki birçok faili meçhul cinayet, JİTEM’in işlediği suçlarla ilişkilendiriliyordu. Bu suçlar arasında işkenceler, kaybolan insanlar, siyasi suikastler ve zorla gözaltına alınanlar vardı. Tabii ki, bu suçu işleyenlerin kim olduğunu söylemek daha zor. Çünkü JİTEM, bir yandan devletin gücüyle hareket ederken, diğer yandan da adeta bir hayalet gibi hareket eden, kimliğini sürekli gizleyen bir yapıya sahipti.
Böyle bir yapıyı kuran, yönlendiren veya içinde yer alan kişilerin kimlikleri zamanla sızsa da, çoğu zaman bu konular halktan gizlendi. Bu da JİTEM’in faaliyetlerinin daha fazla karanlıkta kalmasına neden oldu. O dönemin tanıkları, JİTEM’e dair çok fazla şey bilmediklerini, çoğu zaman sadece emir aldıklarını, kimliklerini açıklamamak için mücadele ettiklerini ifade ettiler.
JİTEM’in Kurucusunun Kim Olduğu Konusunda Çelişkiler
Birçok kişi, JİTEM’in kurucusunun sadece Mehmet Ağar’dan ibaret olmadığını savunsa da, onun bu yapının en önemli figürlerinden biri olduğu gerçeği tartışmasız. Fakat Türkiye’de JİTEM’i tartışırken, yalnızca bir adamı suçlamak yeterli mi? Yoksa bu karmaşık yapının, o dönemin devlet mekanizmasındaki birçok kişiyle bağlantılı olabileceği ihtimali çok daha ağır basıyor?
Öte yandan, JİTEM’in kurucusunun kim olduğunu bilmek, belki de o kadar da önemli değil. Çünkü bu karanlık yapılanmalar yalnızca bir isimle var olmazlar. Tıpkı bugüne kadar çok fazla devlet sırrı ve gizli operasyon gibi, bir örgüt, sadece onu kullanan bir takım insanlardan ibaret olabilir. JİTEM de buna bir örnek.
Sonuç: Karşılaştığımız Gölgeler
Bir ekonomi öğrencisi olarak, bazen tarihin ve olayların bize öğrettiklerinden ders almanın çok zor olduğunu düşünüyorum. Ama tarih, aynı zamanda dersler de içeriyor. JİTEM’in kurucusunun kim olduğunu öğrenmek belki de tarihin bir parçasıdır, ama o parça eksik ve karanlık bir hikayeyi açığa çıkarmak zor. Çünkü JİTEM’i kuran bir ya da bir grup insan, aynı zamanda o dönemin Türkiye’sindeki güç ilişkilerinin, devletin içindeki yapısal değişikliklerin ve derin devletin de birer parçasıydı.
Bu noktada, JİTEM’in kurucusunun kim olduğu değil, bu tür yapılanmaların bize neler öğrettiği daha önemli olabilir. Bazen gözlerimizin önünde bir hikaye var, ama o hikayenin gerçek yüzü, karanlıkta kalan parçalarda gizlidir. Bu yüzden JİTEM’i tartışırken, yalnızca bir ismi değil, bir dönemin ruhunu da anlamaya çalışmak gerekiyor.